Неписменоста – се уште проблем?! (2) – согледувања од терен

Од Роза Китрозоска

Во 21. век  да зборуваш за неписменост е навистина чудно. Во ова море од информации и лесен пристап до сите најнови достигнувања парадоксално е да пишуваш за оваа тема.За жал, неписмени има. Ама, не се  неписмени само оние кои воопшто не знаат да читаат и пишуваат туку и оние кои правилно не ја употребуваат јазичната норма на македонскиот јазик како во говорената  така и во пишуваната форма.

Говорната форма се реализира преку правила со кои се нормира задолжителниот изговор на гласовите (правоговор), преку граматичките правила и преку стадардизираната лексика (речник). Пишуваната форма се реализира преку правописни правила утврдени со правописот на стандардниот јазик, преку задолжителни граматички правила и општоприфатена стандардизирана лексика.*

IVos_citanje2

Ќе се задржам на проблемите со кои се соочуваме при описменувањето на нашите ученици. Ако ги тргнам настрана оние ученици кои имаат потешкотии во својот развој, тогаш доаѓам до следниве категории ученици:

1. Ученик кој воопшто не чита, а умее да препише текст (ги пресликува буквите);

2. Ученик кој препознава и чита текст напишан со печатни букви и тешко пишува (печатно или  ракописно);

3. Ученик кој тешко чита, а при пишувањето „голта букви“;

4. Ученик кој чита, а писмено се изразува со потешкотии (најчесто меша печатни и ракописни букви);

5. Ученик кој чита без проблем, а знае при пишувањето да употреби латинична буква;

6. Ученик кој чита и пишува без проблем, а има потешкотии при правилната употреба на правописните правила.

Јазични грешки, непочитување на правописните правила, а и естетиката при пишувањето се дел од моите најчести забелешки кај учениците од петто до осмо одделение (шесто до деветто деветгодишно). Една забелешка ми е клучна: ученикот кој тешко чита и пишува и не ја совладал основната јазична писменост во првите три одделенија од основното образование, тешко може да ги следи своите другарчиња во наредните години на образование. И покрај напорите на наставникот ученикот правилно да се описмени, резултатите се незадоволителни. Предметниот наставник е во трка со наставната програма која треба да ја реализира, па напредокот на другите ученици во совладување на наставните содржини му е приоритет.

Логично се поставува прашањето кои се причините за се уште да имаме ученици кои тешко се описменуваат. Образложението за оваа појава е комплексно и е предизвикано од повеќе причини, а јас ќе наведам неколку. Ова се само дел од причините (мои согледувања) за овој се уште проблем:

1. Деца кои доаѓаат од социјално разорени семејства (дете со еден родител, тешка материјална состојба, психички проблеми на родителот, многудетни семејства…);

2. Деца чии родители имаат потешкотии при соодветната помош на детето (неможност училишните обврски да се исполнат навремено);

3. Законот за основно образование, кој не дозволува повторување на ученици до VI одделение;

4. Обемната програма за работа, која мора да се реализира, вклучувајќи  го тука и изучувањето на англискиот јазик од прво одделение, како и изборните предмети кои се изучуваат во одделенска настава;

5. Раниот пристап до Интернетот и користењето тастатура како алатка за пишување (па има ученици кои одлично ги владеат компјутерските вештини, а ракописот им е слаба страна);

6.  Лесниот пристап до социјалните мрежи, користењето на латиницата и разговорниот јазик придонесуваат овој проблем да се продлабочи;

7. Недоволниот интерес за читање книги или разни детски и други списанија;

8. Начинот на кој се проверува знаењето на учениците (претежно преку тестови);

9. Користењето на македонскиот стандарден јазик од сите наставници (беа разлика на предметот што го предаваат) не е доследно. Секој наставник за време на своето образование полагал македонски јазик и должен е своите предавања да  ги реализира на стандарден македонски јазик.

Како јас се справувам со овој проблем?

– Со учениците кои доаѓаат од петто оддделение, најпрво правам дијагностичко проверување (што знаат, а што треба да дополниме);

– Ги детектирам учениците (ако ги има) кои спаѓаат во оваа категорија;

– Ги откривам причините за нивното недоволно описменување;

– Започнувам со различен пристап (индивидуализирано) кон соодветниот проблем и етапно во текот на следните години го решавам;

Забелешка:Не можам да ја реализирам мојата програма ако ученикот е неписмен!!

– Договарам индивидуални средби со родители со цел заедничка активност за описменување на ученикот;

– Секој напредок на ученикот го истакнувам и мотивирам со повисока оценка (писмена вежба, писмена работа);

pismenostПисменоста не треба да биде проблем во нашето современо образование. Проблемот, ако не се реши навремено, ќе се влече и во годините подоцна. Па така, проблематична писменост ќе забележиме и на телевизија, на Интернет, во печатени медиуми, а и во одреден број  книги, учебници, разни публикации.

Часовите по македонски јазик треба да бидат работилници за убаво читање и пишување, а најзначајна алатка за работа да бидат моливот (пенкалото) и хартијата. Можеби звучам конзервативно, но претераната употреба на компјутерските вештини овој проблем нема да го реши. Јас применувам ИКТ во наставата, ама во функција на истражување, а не во функција на описменување.

Тестовите по принцип од четири одговори одбери еден, исто така ќе го продлабочат овој проблем.

Да се работи на мотивацијата за читање лектири, а филмските адаптации на литературните дела да бидат дел од дополнителните и додатните часови.

На крај, оваа моја анализа нека биде дополнета со други искуства и согледувања од мои колеги, а Бирото за развој на образованието во Република Македонија нека го прифати како импулс за поопсежна анализа и иницијатива за некој проект поврзан со писменоста во основното и средното образование.

………………

Роза Китрозоска е Професорка по македонски јазик која предава во основно училиште. Во својата работа и размисли го користи конструктивистичкиот приод, а резултат на тоа е и оваа нејзина анализа. Најважно е што согледувајќи го проблемот, спроведува сопствени мерки и како да го надмине, во недостаток на системски решенија. Нејзиното искуство е драгоцено за примена и во практиката кај другите наставници, но е поттик и другите да го пренесат своето добро искуство, јавно и без надомест.

Натписот оригинално е објавен на блогот од авторката: http://rozemak-rozemak.blogspot.com/2013/07/blog-post.html

______________________________________________________________________________

*Македонски јазик за средно образование, Просветно дело, 1999 год.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *